1.Τι σημαίνει για σας ‘’παιδαγωγική του ηθοποιού’’;;;
Να ξεφύγει κανείς από τα στενά όρια της τεχνικής του ηθοποιού και να διανοιχτεί σε ένα ανθρωποκεντρικό σύστημα αξιών.
2.Είχατε πει ότι είναι ‘’ πολύ σημαντικό στα χρόνια της νεότητας ένας άνθρωπος να έχει σπαρταρήσει το σώμα του από συγκίνηση π.χ διαβάζοντας ένα ποίημα’’. Γιατί θεωρείτε ότι έχει ιδιαίτερη αξία αυτό το γεγονός;;;
Δεν το έχω πει εγώ αυτό. Είναι έτσι αποτυπωμένο στο αφήγημα του Σταύρου Ζουμπουλάκη ‘’Η Αδελφή μου’’ που είχα σκηνοθετήσει πέρυσι. Αυτό το ασπάζομαι απόλυτα με την έννοια ότι εκεί που διαμορφώνεται ένας χαρακτήρας, που βιώνει μια ενστικτώδη ελευθερία και είναι ανοιχτός, που χαρακτηρίζεται από μια αθωότητα, και του συμβεί αυτό, βιώνει κάτι το οποίο θα προκύπτει σε όλη του τη ζωή. Πρέπει πραγματικά αυτό να βιωθεί σε μια νεαρή ηλικία. Μιλάω ακριβώς γι’ αυτή τη σωματοποίηση, αυτή την ηδονή του όλου του ανθρώπου και τη σωματική, όπως όταν είμαστε ερωτευμένοι που έχουμε κάποια συμπτώματα ερωτικά – ένα σφίξιμο στο στομάχι – όπως όταν έχουμε τρακ και μας σηκώνεται η τρίχα, γενικά αυτή η μια ποιοτική ευσυγκινησία. Οπότε όπως λέει και ο ίδιος ο Ζουμπουλάκης στο βιβλίο του, μετά ένα άτομο μπορεί να μάθει να αναλύει ένα ποίημα , να το ταξινομεί αλλά αυτό το βίωμα δε μπορεί να το έχει. Μέσα στο πλαίσιο της παιδαγωγικής είναι ακριβώς κι αυτό: η μαθητεία του έρωτα, στο πώς να ερωτευόμαστε πνευματικά.
3.<< Η αρρώστια θέτει, με τον οξύτερο τρόπο, το ζήτημα του νοήματος της ζωής, του Θεού, της σχέσης με τους άλλους, της ευδαιμονίας, της χαράς. Το κύριο φιλοσοφικό ερώτημα είναι η αρρώστια>>. Συμφωνείτε με την άποψη του Σταύρου Ζουμπουλάκη;;;
Συμφωνώ με την έννοια της τρωτότητας, της ρωγμής. Η αρρώστια κάνει τον άνθρωπο να συνειδητοποιεί την τρωτότητα του, τη θνητότητα του, του διανοίγει μια μεγάλη ρωγμή. Οπότε μέσω της αρρώστιας κανείς λειτουργεί, θα έλεγα, υπερβατικά. Δε μένει σε μια πραγματικότητα, σε μια επίκαιρη ευδαιμονία καταναλωτικής αθανασίας, ξεφεύγει από αυτό το γρανάζι που εγκλωβίζει τον άνθρωπο σ’ ένα εδώ και τώρα.
4.Τι είναι αυτό που καθιστά κάποιον ικανό να ερμηνεύσει ένα ρόλο;;;
Για μένα εν πρώτοις μια βαθιά σκέψη, μια σκέψη όμως όχι μόνο θεωρητική αλλά και βιωματική, μια σκέψη που την κουβαλάει κανείς ως εμπειρία. Αν λείπει αυτό τότε έχουμε μια υποκριτική που στηρίζεται σε μια οριζόντια γραμμή. Αλλά το θέατρο αξίζει τον κόπο όταν λειτουργεί σε έναν άξονα κατακόρυφο δηλαδή με μια πνευματικότητα. Γι’ αυτό για μένα είναι πολύ βασική η σκέψη πρώτα και μετά η τεχνική. Για να υπάρχει αυτή η σκέψη, για να βγει προς τα έξω, πρέπει ο ηθοποιός να έχει αναπτύξει την τεχνική του και μάλιστα σε ένα τέτοιο βαθμό ώστε να την ξεπεράσει και να μην φαίνεται η τεχνική.
5.Οι ρόλοι τους οποίους έχετε υποδυθεί και υποδύεσθε επιδρούν ή επαναπροσδιορίζουν απόψεις τις οποίες έχετε ή καταστάσεις που βιώνετε στην καθημερινότητά σας;;;
Σ’ αυτή την περίοδο του κορωνο΄ι΄ού που εξ ανάγκης είμαστε μέσα, αυτό το γεγονός ανοίγει μια δυνατότητα να κάνουμε και ένα διάλογο με τον ίδιο μας τον εαυτό. Επειδή τώρα μελετώ ένα ρόλο και είμαι κλεισμένος στο σπίτι, νομίζω ότι υπάρχει μια άλλη ποιότητα σ’ αυτή τη διαδικασία, γιατί ένας ρόλος είναι και μια ζωντανή παρουσία, μια συντροφιά και η δουλειά που έχει να κάνει στο σπίτι ο ηθοποιός – εννοώ και με τον ίδιο του τον εαυτό – είναι τεράστια. Συνήθως δε γίνεται μέσα σ’ αυτό το γρήγορο ρυθμό της καθημερινότητας μας και νομίζω πολύ λίγο ασχολούμαστε οι ηθοποιοί μόνοι μας με το ρόλο. Αυτό γίνεται περισσότερο στην πρόβα η οποία μπορεί να πάρει μια άλλη ποιότητα όταν ο ηθοποιός αφιερώνει πάρα πολύ χρόνο στη δουλειά κατά μόνας στο σπίτι όπου συνομιλεί με το όλο και με τα πολύ εσωτερικά του πράγματα.
Μπορεί να σου αρέσoυν επίσης
6.Σε συνέντευξή σας στην Αναστασία Ρίζου το Σεπτέμβρη του 2016 είπατε ότι κάποιος δε μπορεί να είναι αισιόδοξος καθώς διαγράφεται ένα ζοφερό πεδίο προοπτικής των πραγμάτων. Κατά κάποιο τρόπο φαίνεσθε να προφητεύετε ό,τι συμβαίνει σήμερα στην Ελλάδα και σε όλο τον κόσμο και μάλιστα στο χώρο του πολιτισμού και της τέχνης. Πώς πιστεύετε ότι μπορεί να βγει από το αδιέξοδο η Τέχνη και όσοι την εκπροσωπούν;;;
Πιστεύω ότι ειδικά σήμερα όπως είναι διαμορφωμένα τα πράγματα θα ήταν, ίσως, ευλογία, αν λόγω των εξωτερικών συνθηκών ο καθένας έκανε μια προσωπική δουλειά με τον εαυτό του και ανακάλυπτε μέσα στα σκοτάδια του αυτό το φωτάκι που μπορεί να το ονομάσει κανείς αυτοσυνειδησία, Θεό ή όπως αλλιώς θέλει. Υπάρχει ένα φωτάκι σε κάθε άνθρωπο μέσα στα άπειρα σκοτάδια του. Δεν ξέρω κατά πόσο αυτό αξιοποιήθηκε. Είμαι απαισιόδοξος. Δε νομίζω ότι αξιοποιήθηκε. Είναι πολύ δύσκολη η μοναχικότητα ( άλλο βέβαια η μοναχικότητα και άλλο η μοναξιά ). Ο άνθρωπος πρέπει να μπει και στα χωράφια της μοναχικότητας, να μην τον τρομάζει ο εαυτός του, να μπορεί να συνυπάρχει μαζί του. Είμαι απαισιόδοξος με την έννοια ότι πιστεύω ότι δε γίνεται αυτή η διαδικασία γιατί για μένα η λύση για να υπάρχει μια ζωντανή τέχνη γενικότερα και ειδικότερα ένα ζωντανό θέατρο, πρέπει να κινηθεί σε μια πνευματικότητα. Και η πνευματικότητα σε οδηγεί στην ελεύθερη βούληση δεν έχει σχέση τόσο με τη γνώση όσο με αυτή τη διαδικασία μιας εσωτερικής αναζήτησης. Αυτό νομίζω ότι είναι στις μέρες μας πάρα πολύ δύσκολο και δε γίνεται. Αυτό που μας ενδιαφέρει είναι το εξωτερικό. Το εξωτερικό τρώει την ουσία και η εσωτερικότητα ειδικά στον ηθοποιό, επειδή πρέπει να έχει εξωτερικότητα, πρέπει να είναι τόσο φειδωλός στην εξωτερικότητα γιατί χάνεται η εσωτερικότητα όταν εξωτερικεύεται. Εδώ μπαίνει και το θέμα της σιωπής που είναι ένα πράγμα παρεξηγήσιμο. Σιωπή δε σημαίνει ότι δεν παίρνω θέση, δε σκέφτομαι, δεν έχω ιδέες, δε ζυμώνομαι με νοήματα. Σιωπή σημαίνει αυτό που έλεγαν οι παλιοί ‘’σκέψου πριν ανοίξεις το στόμα σου’’. Πολύ απλο’ι’κό αλλά έχει μια αλήθεια αυτό.
7.Στο βιβλίο του Jonathan Jackson ‘’Το Μυστήριο της Τέχνης’’ διαβάζουμε: Οι άνθρωποι περνούν το μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους ‘’φορώντας διάφορα προσωπεία’’ για να κρύψουν τις αδυναμίες, τους φόβους, τις ανασφάλειες και τη ντροπή. Η μετάνοια είναι απλώς η πράξη αφαίρεσης των προσωπείων. Όμως η μετάνοια δεν είναι αυτοσκοπός. Η αυθεντική μετάνοια οδηγεί στην απελευθέρωση της ψυχής. Η μετάνοια είναι η πόρτα που επιτρέπει στον καλλιτέχνη να αντιμετωπίσει την έκσταση της παρουσίας του Θεού μέσα του. Μπορείτε να σχολιάσετε την παραπάνω άποψη;;;
Δεν έχω διαβάσει το βιβλίο. Συμφωνώ απολύτως με όλα όσα μου είπατε και από όλα αυτά που είναι πάρα πολλά ας κρατήσουμε αυτό για τις μάσκες. Από φόβο φοράμε μάσκες. Και όσον αφορά την υποκριτική ας πούμε σχηματικά ότι κάθε ρόλος είναι μια μάσκα δηλαδή είμαστε εμείς που πολλές φορές κρυβόμαστε πίσω από μια μάσκα, δηλαδή αναπαράγουμε και στην τέχνη αυτό που συμβαίνει και στη ζωή και τότε έχουμε ένα κακό θέατρο. Ο σκοπός του θεάτρου και ο σκοπός της τέχνης είναι να αποκαλύψει το κεκρυμμένο, αυτό που είναι πίσω από τη μάσκα και στόχος του ηθοποιού και στόχος προσωπικός δικός μου ως άνθρωπος είναι ακριβώς η ακεραιότητα του εαυτού μου δηλαδή πώς σιγά-σιγά θα απεκδυθώ αυτούς τους ρόλους δημιουργώντας το θέατρο. Άρα η μετάνοια σαφώς δεν είναι αυτοσκοπός αλλά είναι το μοναδικό μέσο για την κατανόηση. Χωρίς μετάνοια δε μπορεί να υπάρξει. Και όταν λέμε μετάνοια μιλάμε για μια ουσιαστική μετάνοια. Δε μπορώ να κατανοήσω κάτι εάν δε μετανοήσω πριν για κάτι άλλο. Και αυτό δεν είναι μια ανώδυνη διαδικασία, είναι μια επώδυνη διαδικασία. Αυτό οφείλεται να γίνεται στη ζωή και στο θέατρο. Πράγματα που δε γίνονται στις μέρες μας . Αυτά που διαβάσατε είναι ένας λόγος που εκλείπει σήμερα, δεν είναι της επικαιρότητας λόγος. Εδώ πάλι θέλω να σημειώσω σε σχέση με τη σιωπή, και εν ζωή και στην τέχνη και στο θέατρο δεν είναι ανάγκη να εντυπωσιάζουμε, να πρωτοπορήσουμε, να κάνουμε κάτι να ξενίσει Δε στέκουν αυτά όταν δεν ξεπηδούν από μέσα μας κάποιες βαθιές ανάγκες,αρχεγονικές, αρχετυπικές ανάγκες που παραμερίζουν αυτή την επικαιρότητα που μας καθορίζει. Το ζητούμενο λοιπόν είναι πώς να βγει κανείς και μέσα απ’ αυτή τη μάσκα της καθώς πρέπει κοινωνικότητας, της κοινωνικότητας της καθεστηκυίας. Αυτός είναι ο σκοπός της τέχνης. Δηλαδή η τέχνη έχει μια άλλη δυναμική και το θέατρο είναι μια συλλογική τέχνη. Όλα αυτά τα προβλήματα αντιμετωπίζονται με συλλογικότητες. Μίλησα για τη μοναχικότητα, για το άτομο αλλά το άτομο ανήκει σε μια συλλογικότητα και πρέπει να είναι εν κοινωνία με αυτό το δίπολο κελί-πεζοδρόμιο.
8.Πόσο η σύγχρονη ζωή βρίσκει απαντήσεις στο θεατρικό έργο ‘’Οστέα ξηρά σφόδρα’’;;;
Μια παράσταση και γενικά η τέχνη δε δίνει απαντήσεις. Η τέχνη έχει σκοπό να μετατοπίσει εσωτερικά τον άνθρωπο, να τον ταρακουνήσει, να τον αναστατώσει, να τον διακινήσει, να τον συν-κινήσει. Ερωτήματα δίνει η τέχνη. Τα ερωτήματα που άνοιγε η συγκεκριμένη παράσταση είναι κάποια ερωτήματα τα οποία αμφισβητούν ένα συγκεκριμένο τρόπο ζωής αλλά από τη στιγμή που το λεκτικοποιώ αυτό γίνεται λίγο άσπρο μαύρο όμως η παράσταση μου δεν ήταν άσπρο-μαύρο και στηριζόταν πάνω στην προφητεία του Ιεζεκιήλ, αυτή τη φοβερή προφητεία με την πεδιάδα με τα ξηρά οστέα που σιγά-σιγά ανασταίνονται. Και με ένα κειμενάκι του Χρήστου Μαλεβίτση για την απώλεια του τρίχρονου αδελφού του όπου τίθενται κάποια ερωτήματα εκεί, καθώς και το θέμα της μνήμης. Στις μέρες μας η μνήμη, πιστεύω, συνειδητά σκοτώνεται, γιατί ένα άτομο που έχει μνήμη, όταν λέω μνήμη για όλα τα πράγματα, από πού προέρχεται, για την ιστορία του, γενικώς της ανθρωπότητας και για την προσωπική του ζωή. Ένα άτομο που δεν ξεχνά, δεν είναι αποκομμένο από το παρελθόν του. Ένα άτομο που έχει ρίζες και τις έχει μέσω της μνήμης ( το θέατρο άλλωστε είναι η κατ’ εξοχήν τέχνη της μνήμης ) μπορεί να είναι ένα άτομο ζωντανό και τα άτομα τα ζωντανά είναι επικίνδυνα άτομα ξέρετε. Δεν χειραγωγούνται εύκολα.
9.Ένα άλλο χαρακτηριστικό στοιχείο της προσωπικότητάς σας είναι η ποίηση. Τι αποτελεί για σας ο ποιητικός λόγος και από πού εμπνέεσθε;;;
Ο ποιητικός λόγος ακριβώς είναι πολλά πράγματα απ’ αυτά που είπαμε.Είναι δηλαδή αυτή η εσωτερικότητα, αυτή η υπαινικτικότητα, η εμμεσότητα. Πράγματα πάλι που λείπουν σήμερα και έχουν να κάνουν με το θέατρο. Και είναι η πνευματική ηδονή ακριβώς που έχει κανείς όταν ανακαλύπτει αυτό που είναι κατά τι κεκρυμμένο. Και αυτή η διαδικασία είναι η απόλαυση, η πνευματική απόλαυση που αποκομίζει κανείς γενικότερα από την τέχνη και από έναν άλλο άνθρωπο. Γιατί η ωραιότητα είναι πάντα κεκρυμμένη και αν δεν είναι κεκρυμμένη δεν είναι ωραιότητα. Είναι ναρκισσισμός. Και η ζωή μας σήμερα είναι μια ζωή ναρκισσιστική. Το άτομο αντί να ανακαλύψει τον κόσμο έχει φέρει μέσω του διαδικτύου όλο τον κόσμο στα πόδια του με μία αίσθηση ότι είναι Θεός. Όλα αυτά δε, γίνονται σε μηδαμινό χρόνο, πολύ εύκολα. Υπάρχει μια τάση για το εύκολο, για το γρήγορο. Ο άλλος δε μπορεί να αφιερώσει χρόνο, δεν έχει χρόνο για μια τέτοιου είδους διαδικασία πλέον. Άρα μια τέτοια τέχνη δεν είναι εμπορεύσιμη. Σαφώς η αγορά στηρίζεται στην παραγωγή και στην κατανάλωση που στις μέρες μας είναι το πρωτεύον αξίωμα. Δεν υπάρχει τίποτα άλλο. Να υπάρχει βέβαια κι αυτό αλλά σε έναν πιο ήπιο βαθμό. Γύρω δε από αυτή τη ζήτηση, την παραγωγή και την κατανάλωση κινείται ένα ολόκληρο σύστημα που προωθεί αυτό το αξίωμα.
10. Εκτός από το θέατρο τι άλλο περιλαμβάνει η καθημερινότητά σας;;;
Θα έλεγα ότι για τα τον ηθοποιό υπάρχει ένα κόμπλεξ και κυρίως στις νεότερες ηλικίες που το είχα κι εγώ, να λένε ότι έχω την προσωπική μου ζωή, ότι κάνω μια δουλειά όπως όλοι οι άλλοι, ότι έχω να κάνω πολλά πράγματα. Τώρα όμως έχω το θάρρος να πω ότι η ζωή μου είναι το θέατρο. Δεν κάνω τίποτα άλλο από θέατρο το οποίο είναι μια χοάνη όπου εκχύονται πάρα πολλά πράγματα εντός του. Δηλαδή έχω το εκπαιδευτικό κομμάτι στις δραματικές σχολές με πολλές ώρες διδασκαλίας, τη διεύθυνση σπουδών στην Πάτρα ( είναι από τα πιο δημιουργικά μου πράγματα αυτό και περιλαμβάνει πάρα πολλές ώρες εργάσιμες ), έχω τα διαβάσματα μου ( χωρίς διαβάσματα θέατρο δε γίνεται ) και έχω τις πρόβες και τις παραστάσεις οπότε όπως καταλαβαίνετε έξω από αυτό το πλαίσιο οι δραστηριότητες μου είναι πολύ λίγες. Το να καθίσω πχ τώρα στο μπαλκόνι μου και να λουστώ από ήλιο για μισή ώρα είναι μια πληρότητα αυτό για μένα, είναι μια ευτυχία ή ακόμη να πιω έναν καφέ. Δε νομίζω ότι έχω άλλες δραστηριότητες εκτός της θεατρικής διαδικασίας. Ελπίζω πολύ γρήγορα να ανοίξουν οι δραματικές σχολές πρώτα και μετά τα θέατρα.