Λίγες μέρες πριν τις γιορτές των Χριστουγέννων έγινε στο δικηγορικό σύλλογο η παρουσίαση του βιβλίου ΕΝΑΣ ΑΟΡΙΣΤΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ του Σπύρου Λ. Βρεττού. Μια συλλογή διηγημάτων, η πρώτη πεζογραφική απόπειρα του καταξιωμένου ποιητή και συμπολίτη μας του οποίου πολλά από τα ποιήματά του μεταφράσθηκαν στα αγγλικά και στα ιταλικά και σε άλλες ευρωπα΄ι΄κές γλώσσες. Τον συναντήσαμε στο ζεστό χώρο του σπιτιού του και μας μίλησε για το βιβλίο του.
1. O ΕΝΑΣ ΑΟΡΙΣΤΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ συμπληρώνει το μέχρι τώρα ποιητικό σου έργο;
Το βιβλίο μου αυτό είναι η πρώτη, εκδοτικά, πεζογραφική μου εμφάνιση. Όμως πεζά έγραφα από παλιά, παράλληλα με την ποίηση. Δεν ξέρω να πω εάν τα διηγήματα συμπληρώνουν το ποιητικό μου έργο. Σίγουρα δεν βρίσκονται εντελώς αλλού. Ο ίδιος άνθρωπος είμαι, την ίδια ψυχή καταθέτω, άρα μέσα στο ίδιο όραμα κινούμαι, ανάλογα πράγματα έρχονται στην επιφάνεια. Θέματα της ποίησής μου, όπως π.χ. οι μετανάστες και τα πάσης φύσεως όρια, κάνουν και εδώ την εμφάνισή τους. Κάποιες φορές αισθάνομαι την μυστική ή και φανερή επικοινωνία ανάμεσα σε κάποια διηγήματα με κάποια ποιήματα. Βέβαια δεν ήθελα να «ποιητικίσω» στα πεζά μου. Και πιστεύω ότι η ποίηση μέσα στα πεζά έχει μια διακριτική παρουσία.
2. Οι ιστορίες σου δείχνουν έντονα το σκηνοθετικό στοιχείο. Θεωρείς ότι μπορούν να γίνουν η μαγιά για ένα ή περισσότερα θεατρικά κείμενα ώστε να παρασταθούν;
Το σκηνοθετικό στοιχείο υπάρχει σε αρκετά από τα διηγήματα. Όπως υπήρχε και στην ποίησή μου, αφού πολλά ποιήματά μου είχαν τον χαρακτήρα θεατρικού μονολόγου. Και εδώ υπάρχουν διηγήματα θεατρικοί μονόλογοι, όπως π.χ. το διήγημα «Το ρεπορτάζ» και «Η γυναίκα του τρίτου σπιτιού» ή υπάρχουν διηγήματα όπου περισσότερα από ένα πρόσωπα μιλάνε σε πρώτο πρόσωπο και μέσω των παράλληλων μονολόγων συνθέτουν ή αποσυνθέτουν το διηγούμενο γεγονός και αποκαλύπτουν την αλήθεια ή το ψεύδος του. Θεωρώ ότι κάποια από τα διηγήματα μπορούν να παρασταθούν όπως είναι γραμμένα, χωρίς να υπάρξουν τροποποιήσεις.
Μπορεί να σου αρέσoυν επίσης
3.Πόσο σε αφορούν οι ήρωες των διηγημάτων σου και πόσο απέχουν από την πραγματικότητα;
Όλοι οι ήρωες με αφορούν. Δεν θέλω να πω ότι με αφορούν επειδή έχουν προσωπικά μου στοιχεία, αλλά τους αισθάνομαι να γίνονται πρόσωπα δικά μου, δικοί μου άνθρωποι. Περισσότερο την ώρα που δημιουργούνται και ιδίως την ώρα που η γραφή τούς αλλάζει κατεύθυνση και τους ανατρέπει τα μέχρι εκείνη τη στιγμή δεδομένα. Βέβαια οι άνθρωποι δεν απέχουμε πολύ από τους λογοτεχνικούς ήρωες. Όπως αυτοί αποκτούν σάρκα και οστά από τα χέρια του συγγραφέα και εν συνεχεία αφήνονται στα χέρια του δημιουργού τους, ανάλογα και οι άνθρωποι αφήνονται κατά κάποιο τρόπο και στα χέρια της μοίρας ή στην δίνη των καιρών που τους παρασέρνει αδύναμους κάτω από τα κελεύσματα των «δυνατών» του κόσμου. Η διαφορά είναι ότι στη λογοτεχνία ο «δυνατός» είναι ο ίδιος ο συγγραφέας και, ανάλογα με το τι θέλει να καταδείξει, οι ήρωές του μπορεί να αφανιστούν ή να επιζήσουν, να βγουν νικητές ή ηττημένοι, να αποκαλυφθούν ή να αποκαλύψουν άλλους, να δουν την αλήθεια και το ψέμα κατάματα.
Έτσι λοιπόν όλοι οι ήρωες με αφορούν. Μπορεί να μην είναι εικόνα μου αλλά δεν μπορεί, κάτι πρέπει να έχει περάσει στους χαρακτήρες τους και από μένα. Δεν υπάρχει όμως καμία ασφάλεια να συνθέσεις μέσω των ποικίλων ηρώων το πρόσωπο του δημιουργού τους. Κι αυτό γιατί η γραφή γίνεται ένα παλίμψηστο. Εάν ξύσεις την επιφάνεια ενός ήρωα, ενός χαρακτήρα, θα βγουν στοιχεία από ένα άλλο πρόσωπο κ.οκ., και ανάμεσα στα πραγματικά πρόσωπα και γεγονότα που ενέπνευσαν τον συγγραφέα θα έχουν παρεισφρήσει πρόσωπα και γεγονότα φανταστικά.
4.<Πρώτα τα γυναικόπαιδα ας δανειστούν/μια θάλασσα να μη βουλιάζει>, <Ήταν χειμώνας ξαφνικός/Λάσπες στα πόδια μου και κολλημένα χόρτα/Κατέβαινα από σχισμένα κράτη>. Είναι στίχοι από την ποιητική σου συλλογή ΑΝΙΣΤΟΡΗΤΟ (1999)και μας παραπέμπουν σε εικόνες με ήρωες τους σημερινούς πρόσφυγες. Μπορεί ο ποιητής να γίνει προφήτης μελλοντικών ιστορικών καταστάσεων ή η ευαίσθητη ματιά του διακρίνει στοιχεία του τώρα που θα τα βρούμε στο μέλλον όπως λέει ‘Ο μικρόσωμος άντρας’ του βιβλίου σου;
. Ο ποιητής ή ο συγγραφέας δεν είναι προφήτης μελλοντικών καταστάσεων. Όμως ως ευαίσθητος και εντελώς ξεχωριστός δέκτης των τρεχόντων γεγονότων, και αν το θέλετε και ως αποκωδικοποιητής αυτών, μπορεί να γράψει πράγματα διαχρονικά. Πράγματα που αν διαβαστούν μετά από καιρό ή και στο απώτερο μέλλον να θεωρηθούν προφητικά γιατί θα έχουν ισχύ και τότε που θα διαβαστούν. Όμως οι συγγραφείς δεν λέμε προφητείες. Σκεφτόμαστε πριν γράψουμε με βάση αυτά που βιώνουμε. Για να γράψεις πρέπει πρώτα να βιώσεις έντονα τα πράγματα. Και η έντονη βίωση σε συνάρτηση με την ισχυρότητα του δέκτη απέναντι σε όσα η εποχή εκπέμπει, είναι αυτή που θα τον οδηγήσει στην αποτύπωση καταστάσεων την ώρα που γεννιούνται. Θέλω να πω ότι αυτό που μπορεί να θεωρηθεί προφητικό, χωρίς φυσικά να είναι, είναι όταν ο ποιητής ή ο συγγραφέας δεν καταπιαστεί με πράγματα του συρμού αλλά με πράγματα νέα, πολύ δε περισσότερο με πράγματα που μόλις κάνουν την εμφάνισή τους. Με αναγωγή στο ιστορικό παρελθόν, ο συγγραφέας μπορεί να καταλάβει τι πάει να γίνει στο παρόν. Μπορεί να εννοήσει πιο ευαίσθητα και πιο άμεσα το τρέχον και πρωτοφανέρωτο για την εποχή γεγονός. Και μπορεί αυτό το γεγονός να το φανταστεί να συμβαίνει και με κάποιον άλλο παραπλήσιο τρόπο. Μπορεί δηλαδή να προσθέσει στο γεγονός αυτό και άλλα στοιχεία, δημιουργώντας έτσι και πάλι ένα παλίμψηστο, που μπορεί κάποια στιγμή στο μέλλον να μοιάσει με κάποιο γεγονός που θα συμβαίνει τότε, οπότε κάποιοι θα πουν ότι ο ποιητής εν προκειμένω υπήρξε προφητικός.
5. Οι ήρωες μέσα από την αναμέτρησή τους με τα ένστικτά τους και τα θέλω τους προσπαθούν να βρουν ένα εαυτό, ένα ρόλο να φορέσουν. Αυτό αντιστοιχεί σε μια πραγματικότητα ή απλώς κινείται στα όρια της μυθοπλασίας;
Μπορεί να σου αρέσoυν επίσης
Με τα διηγήματά μου φτιάχνω ιστορίες που μπορεί να γεννιούνται από συγκεκριμένα γεγονότα και πρόσωπα ή μπορεί να είναι εντελώς φανταστικές ή και τα δύο. Μπορεί να μου δοθεί αφορμή από κάτι που όντως έχει συμβεί, αλλά θα είναι τόσες οι προσμείξεις που το γεγονός στην πορεία του θα αλλοιωθεί, οπότε θα ανακαλούνται στη μνήμη του αναγνώστη γεγονότα διάφορα και σκόρπια, η δε φαντασία θα έρθει και θα «αφανίσει» την πραγματική αφορμή.
Τώρα όσον αφορά τους ήρωες των διηγημάτων θέλω να πω τα εξής. Όλοι οι ήρωες αυτό που κάνουν είναι να προσπαθούν να ενδυθούν έναν ρόλο και έτσι να βρουν τον εαυτό τους. Ο συγγραφέας δεν κάνει τίποτε άλλο από το να κόβει και να ράβει κουστούμι στα μέτρα τους. Είναι ο ράφτης τους. Μπορεί και να το ξηλώσει στην πορεία το κουστούμι, καλούμενος να το διορθώσει, γιατί οι ήρωες στο μεταξύ μπορεί να έχουν αλλάξει σώμα ή χαρακτήρα και να έχουν ανάγκη από εκείνο το ρούχο που θα τους ενδύσει καλύτερα ή μπορεί να έχουν την ανάγκη της απόλυτης γύμνιας τους, οπότε ο ράφτης μένει προσωρινά άνεργος, καλούμενος γρήγορα γρήγορα να μετατραπεί σε ζωγράφο, ας πούμε, γυμνών μοντέλων, για να μιλήσουμε κάπως σχηματικά. Αυτή η διαρκής εναλλαγή στον ρόλο-«επάγγελμα» του συγγραφέα σε σχέση με την κατασκευή των ηρώων του, αντιστοιχεί στην εναλλαγή και ανατροπή των καταστάσεων που βιώνουν οι ήρωες. Είτε γιατί το θέλει προκαταβολικά ο συγγραφέας, είτε γιατί μοιάζει να το θέλουν οι ίδιοι οι ήρωες ως αυτοτελή πλέον όντα, κινούμενα θα έλεγα πέρα από την βούληση του συγγραφέα, μιας και ο συγγραφέας τούς έχει επιτρέψει αυτή την κίνηση αφημένος ο ίδιος στην γραφή που αναδιαμορφώνεται κατά την εξέλιξη της ιστορίας, οι ήρωες θα γυρέψουν τον εαυτό τους, θα ψάξουν όσο καλύτερα γίνεται για τον ρόλο τους. Αυτό το επιβάλλουν οι ανάγκες της μυθοπλασίας, αλλά δεν αποκλείεται να αντιστοιχεί και σε μια πραγματικότητα. Αλλά και σε πραγματικότητα να αντιστοιχεί, στα δικά μου διηγήματα μπλέκεται διαρκώς ο ρεαλισμός με την φαντασία και την αλληγορία, και έτσι η προσπάθεια των ηρώων να βρουν τον εαυτό τους βρίσκεται ανάμεσα στην Σκύλλα και την Χάρυβδη, ανάμεσα σε Συμπληγάδες πέτρες. Και ίσως αυτή η πρόσμειξη της πραγματικότητας με την φαντασία να θέλει να καταδείξει πως ο εαυτός μας είναι άπιαστος, πας να τον γραπώσεις και διαπιστώνεις ότι κρατάς στα χέρια σου το είδωλό του.