Πώς ξεκίνησε η συνεργασία σου με το πανεπιστήμιο της Βοστώνης;;;
Το μάθημα είναι τρεις εβδομάδες που έχει αρχίσει. Είμαι χαρούμενος γιατί όσο σπούδαζα στη Βοστώνη και όσο δούλευα μετά σαν επαγγελματίας μουσικός έβλεπα ότι αντίστοιχες παραδόσεις από την Τουρκία, από τις Αραβικές Χώρες είχαν πρόσβαση στα πανεπιστήμια με οργανωμένα μαθήματα, ανσάμπλ προγράμματα και ότι κάτι από την Ελλάδα έλειπε, έλειπε τελείως. Υπήρχε κενό. Εγώ σκεφτόμουν χρόνια αυτή την ιδέα. Έκατσα δύο χρόνια και έβαλα μουσική της Ηπείρου σε μία πρόταση. Έγινε η πρόταση στο πανεπιστήμιο που την αποδέχθηκε κανονικά και έτσι άρχισε το μάθημα.
Τι προσφέρει το πρόγραμμα Επίλεκτο Ηπειρώτικο Ανσάμπλ;;;
Το πρόγραμμα αυτό δίνει τη δυνατότητα σε νέους ταλαντούχους μουσικούς από όλη τη χώρα να μελετήσουν σε βάθος την παραδοσιακή μουσική, να μάθουν τον τρόπο μελέτης της, να εκτεθούν σε εργαλεία του σύγχρονου αυτοσχεδιασμού και να διεκδικήσουν υποτροφίες για περαιτέρω σπουδές στο Basical Study of Music Βοστώνης εκεί που σπούδασα εγώ.
Μπορεί να σου αρέσoυν επίσης
Μπορούν οι άνθρωποι σήμερα που διακατέχονται από το σύνδρομο της ωραίας εικόνας και επομένως του ψεύτικου και του ανειλικρινούς να αντιληφθούν την παραδοσιακή μουσική που όπως είπες: Ηπειρώτικη μουσική ίσον Ειλικρίνεια και Αυθεντικότητα;;;
Ναι, πιστεύω ότι μπορούν γιατί έχει δύναμη η αλήθεια και αμέσως γίνεται αντιληπτό από τον άνθρωπο. Το θέμα είναι ότι σήμερα δεν προβάλλεται αρκετά αυτό που κάνουμε και όχι γιατί δεν μπορεί να το καταλάβει ο κόσμος. Ο κόσμος πρέπει να έχει πρόσβαση σε κάτι τέτοιο. Μπορεί να ακούσει μουσική που δε φανταζόταν ποτέ και να του αρέσει, να τον συγκινήσει, να εξερευνήσει συναισθήματα που ποτέ δε μπορούσε να βρει όπως είπες στο σύγχρονο κόσμο με την τηλεόραση, το laptop, το fb, το instagram. Οπότε θεωρώ ότι ειδικά στο χώρο του επίλεκτου ανσάμπλ, ο τρόπος που παίζουμε αυτή την παραδοσιακή μουσική κρατώντας την ταυτότητα της, νομίζω ότι την κάνουν προσβάσιμη σιγά-σιγά στους ανθρώπους που δε θα άκουγαν αυτή τη μουσική.
Θεωρείς ότι οι μουσικές σου σπουδές έχουν ολοκληρώσει το κύκλο τους;;; Γιατί;;;
Η Μουσική δεν έχει να κάνει μόνο με τις ακαδημαϊκές σπουδές αλλά είναι ένας αγώνας καθημερινά μέχρι να φύγεις από αυτό τον κόσμο. Είσαι μαθητής και μελετάς συνεχώς. Οπότε εγώ αισθάνομαι ότι είμαι μαθητής ακόμα. Επομένως δεν ολοκληρώνονται ποτέ αυτές οι σπουδές. Παίρνεις πτυχίο, μεταπτυχιακό όπως έχω εγώ τώρα, μετά διδακτορικό. Όπου κι αν φτάνεις αυτό γίνεται η αρχή για κάτι άλλο που δεν ξέρεις. Ολοκληρώνεις πράγματα, ολοκληρώνεις μουσικές σπουδές, αλλά τη μουσική δεν πρόκειται να την ολοκληρώσεις ποτέ.
Μουσικές γέφυρες που ενώνουν την ηπειρώτικη μουσική και την τζαζ. Έχει δυνατότητες το λαούτο ώστε να ενταχθεί στη τζαζ μουσική;;;
Κάθε όργανο έχει δυνατότητες και εξαρτάται ποιος το παίζει. Το όργανο από μόνο του είναι ένα πλούσιο όργανο που μπορεί να μπει στην κλασική μουσική, στη τζαζ μουσική και να παίξει σε οποιαδήποτε μουσική μπορείς να φανταστείς. Είναι σαν μια κιθάρα. Έχει πολλές δυνατότητες. Τώρα έχει σημασία αυτός που παίζει το όργανο να έχει ακούσει αρκετά αυτές τις μουσικές, να τις μελετάει. Στη Βοστώνη γράψαμε αρκετούς τζαζ δίσκους και ο τελευταίος είναι αυτός που προτάθηκε για Grammy. Ήταν λατιν-τζαζ όχι αμιγώς τζαζ. Οπότε πρέπει να είσαι στο περιβάλλον που θα στο εμπνεύσει αυτό. Δε μπορείς να το κάνεις στα Γιάννενα ή στην Πάτρα εύκολα αυτό παρά στο εξωτερικό με ανθρώπους που θα σε αγκαλιάσουν.
Μπορεί να σου αρέσoυν επίσης
Πόσο και πώς το οικογενειακό σου περιβάλλον έπαιξε ρόλο σ’ αυτό που είσαι σήμερα και σε ό,τι έχεις καταφέρει ως εδώ;;;
120/100!! Γιατί έχει μεγάλη σημασία τι μουσικές ακούς από μικρός, τι κάνει εγγραφή στον εγκέφαλο. Δηλαδή τι γίνεται στο σπίτι. Αν είναι υψηλής αισθητικής ό,τι ακούς, ποιους μουσικούς ακούς, τι αξίες περνούν τα κομμάτια που ακούς και εξηγούν οι γονείς και οι παππούδες σου. Εγώ άκουγα από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου να παίζει ο Πετρολούκας βαριά ηπειρώτικα και απ΄ την άλλη τζαζ μουσική από τους κορυφαίους στο είδος της, Τζον Κολτρέιν, Μάιλς Ντέιβις, Αλ Ντι Μέολα και μουσική Φλαμένγκο. Όλα αυτά χάρη στους γονείς και τους παππούδες. Θα μπορούσα βέβαια να είμαι σε ένα περιβάλλον τελείως διαφορετικό.
Πόσο σημαντική παρουσία ήταν ο Πετρολούκας στη μουσική σου πορεία;;;
Η συνεργασία μου με τον Πετρολούκα είναι ένα θέμα τρίωρης συζήτησης. Για μένα ήταν ο πνευματικός μου πατέρας, ο μέντορας μου, ο δάσκαλος μου. Όλοι ξέρουν ότι επειδή κάναμε δίσκους μαζί ότι είμαστε συνεργάτες αλλά για μένα ήταν ο καθοδηγητής μου, αυτός που με εκτόξευσε. ‘’Πνευματικός μου Πατέρας’’, αυτό ας κρατήσουμε.
Ποια η ανταπόκριση του κόσμου στις συναυλίες που δίνεις εδώ στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό;;;
Παίζουμε κάποιες συναυλίες που είναι καθαρά παραδοσιακές. Θα παίξουμε Ήπειρο λες και παίζουμε στο χωριό μου. Αυτό είχε συμβεί πριν 3-4 χρόνια στο Παρίσι που παίξαμε με τον Πετρολούκα και με τη Φιλαρμονική μόνο Ήπειρο με αυτοσχεδιασμούς. Είναι και άλλες συναυλίες που παίζουμε με το Σωκράτη Σινόπουλο που βασίζονται πιο πολύ σε αυθεντικές συνθέσεις του καθενός μας. Αλλά όπου κι αν πάμε να παίξουμε όταν αυτό έχει αλήθεια και εμείς βάζουμε την προσπάθεια μας 100%, την καρδιά μας, την αφοσίωση μας ,δε γίνεται η συναυλία να μην πάει καλά. Και ειδικά στο εξωτερικό υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον για πράγματα που είναι νέα. Παράδειγμα το λαούτο στην Αμερική είναι ένα όργανο που δεν είναι ευρέως γνωστό. Το ούτι για παράδειγμα είναι πάρα πολύ γνωστό γιατί υπήρχαν πολλοί Άραβες Μουσικοί στα τελευταία 70 χρόνια που το έχτισαν σιγά-σιγά. Με το λαούτο δεν υπήρχε τίποτα. Οπότε οι άνθρωποι είναι ανοιχτόμυαλοι, ανοικτοί σε νέες παραδόσεις και προτάσεις και εγώ βρίσκω το χώρο μου εκεί πέρα. Αλλά γενικά και παραδοσιακά να το δούμε και να παίξουμε την παράδοση της Ηπείρου, αυτό είναι κάτι που με συγκινεί πολύ γιατί ο κόσμος ενθουσιάζεται. Υπάρχει μια συγκίνηση μέσα από αυτή τη μουσική. Μπορεί να την ακούει για πρώτη φορά στη ζωή του αλλά κάτι τον τραβάει. Τα συναισθήματα, η αλήθεια που βγάζει κρατάει τον κόσμο και αυτό είναι πολύ σημαντικό. Επομένως είναι λόγος για μένα να γίνονται προσπάθειες όπως αυτή με το μάθημα στο Πανεπιστήμιο και άλλες συναυλίες στο εξωτερικό. Να υπάρχει σωστή εκπροσώπηση και στην πατρίδα μας και έξω από αυτή.
Ποιο πιστεύεις ότι είναι το vibe του κόσμου που σε βλέπει σε αυτές τις συναυλίες;;;
Απ’ ότι βλέπω μέχρι στιγμής ο κόσμος χαίρεται γιατί τον βλέπω στο τέλος να είναι με ένα χαμόγελο, γεγονός που με ευχαριστεί πολύ και μου δίνει επιβράβευση όχι για να τονίσουμε τον εγωισμό μας αλλά ότι κάτι γίνεται σωστά εδώ γιατί μια συναυλία είναι αποτέλεσμα μιας μακροχρόνιας προσπάθειας. Όταν παίζεις γύρω στη μιάμιση ώρα αυτό που πρέπει να παίξεις είναι αποτέλεσμα μακρόχρονης και σκληρής δουλειάς. Και όταν βλέπεις ότι στον κόσμο περνάει αυτό, χαίρεται και σε αγκαλιάζει και συ τον σέβεσαι τότε δημιουργείται μια ωραία σχέση που αρχίζει και κτίζεται με αποτέλεσμα να αυξάνεται το κοινό χρονιά με τη χρονιά.
Ειναι μια πόρτα ανοικτή για την ηπειρώτικη παραδοσιακή μουσική η σε βάθος και πλάτος ενασχόληση σου με αυτή. Βλέπεις να γίνεται κάτι ανάλογο με τη δική σου προσπάθεια στις κατά τόπους παραδοσιακές μουσικές (στην υπόλοιπη χερσαία και νησιωτική Ελλάδα);;;
Αυτό που βλέπω είναι ότι η προσπάθεια της εξωστρέφειας της ελληνικής παραδοσιακής μουσικής γίνεται από την Ήπειρο πολύ και μετά από την Κρήτη. Αυτές οι δύο παραδόσεις έχουν πολύ έντονο το στοιχείο της εξωστρέφειας εδώ στην Ελλάδα. Κάθε χρόνο συμμετέχουν σε φεστιβάλ συναυλιών όπως στο Παρίσι με τον Πετρολούκα και τον Στέλιο Πετράκη από την Κρήτη με την κρητική λύρα και το κουαρτέτο του. Φανταστικό! Αυτό δε γίνεται με άλλες παραδόσεις ούτε από τη Θεσσαλία, ούτε τη Στερεά Ελλάδα ακόμη και από την Πελοπόννησο δεν υπάρχει αυτή η εξωστρέφεια. Ωστόσο οι προσπάθειες που κάνουμε με την Ήπειρο στόχος δεν είναι απλά να την αναδείξουμε αλλά να εμπνεύσουμε και άλλες προσπάθειες και από άλλες περιοχές είτε στα νησιά είτε στη στεριανή Ελλάδα. Γιατί να μη δημιουργηθεί αργότερα ένα μάθημα με βάση τη μουσική της Κρήτης; Θα ήταν κάτι πολύ ωραίο. Γιατί στο τέλος αυτές οι προσπάθειες όπως το μάθημα της Ηπειρώτικης μουσικής φτάνουν να εμπνέουν νέα παιδιά. Τώρα σ’ αυτό το μάθημα έχουμε τέσσερα παιδιά από την Ελλάδα με υποτροφίες σαν αυτό στο πανεπιστήμιο στη Βοστώνη. Γιατί έτσι τα παιδιά είναι σε μια συνεχή αλληλεπίδραση να μαθαίνουν πράγματα, να αναπτύσσουν σχέσεις, να βελτιώνεται η μελέτη τους και τα αποτελέσματα από την αρχή, γιατί αποκτούν πιο συλλογικές γνώσεις πάνω σε μια μουσική παράδοση, πάνω στο όργανο αλλά και σε ιστορικά στοιχεία, γεωγραφικά στοιχεία για τις επιμέρους παραδόσεις της Ηπείρου και με δέκα διαφορετικά πράγματα. Δεν είναι ένα πράγμα. Οπότε, τελικά, οποιαδήποτε προσπάθεια φτάνει να έχει αντίκτυπο και ειδικότερα στη νέα γενιά. Είναι κάτι που το θέλουμε.
Πιστεύεις ότι η επικοινωνία, η συνύπαρξη και η αλληλεπίδραση της παραδοσιακής μουσικής με άλλες μουσικές θα τη βοηθήσουν για να επιβιώσει και να εξελιχθεί;;;
Για να κάνεις συνύπαρξη παραδοσιακής μουσικής με άλλες μουσικές παραδόσεις πρέπει να γνωρίζεις την παραδοσιακή μουσική πρώτα. Δε μπορείς να πεις ότι αρχίζω να δημιουργώ μια συνύπαρξη ενός είδους με ένα άλλο είδος χωρίς να ξέρω τουλάχιστον το ένα από τα δύο καλά. Μιλάμε για μια μικτή ισορροπία. Όταν μιλάμε για συνυπάρξεις, αυτές οι συνυπάρξεις καλό είναι να συμβαίνουν από μόνες τους. Δε μπορείς να πεις ότι τώρα θα πάω να κάνω μια συνύπαρξη της Ηπειρώτικης με τη Φλαμένγκο μουσική. Αλλά αν σου βγει εσένα αυτό σαν μια φωνή γιατί έχεις περάσει δέκα χρόνια μελετώντας την Ηπειρώτικη μουσική και απέξω από την Φλαμένγκο, εκεί είμαι μαζί σου. Γιατί σέβομαι τη δουλειά που υπάρχει πίσω από αυτό. Και όταν γίνεται αυτό σωστά και όμορφα από τη δουλειά, πιστεύω ότι βοηθάει ώστε η παράδοση και να επιβιώνει και να εξελίσσεται χωρίς να χάνει την αυθεντικότητα της. Εκεί είναι το θέμα. Τώρα μιλάμε εδώ στην Ήπειρο για μια μουσική με τη μορφή που την ξέρουμε σήμερα και που κλείνει 150 χρόνια ζωής. Όλα αυτά τα χρόνια με τις επιρροές που έχει δεχτεί, έχει μείνει πραγματικά αναλλοίωτη. Αυτό σημαίνει ότι είναι αξία καλλιτεχνική και εγώ δε μπορώ να πω ότι θα επιλέξω πράγματα από αυτή αν δεν την ξέρω, πρέπει να μάθω την ιστορία του, να βρω ένα δάσκαλο που γνωρίζει τις μελωδίες και τα γυρίσματα και να μου τα δείξει. Μετά δε, με το δημιουργικό μας μυαλό όταν πάρεις αυτά τα πράγματα και τα ανοίξεις πλέον στον κόσμο, τότε κάτι όμορφο και μεγάλο συμβαίνει. Αυτό είναι που προσπαθούμε στο Επίλεκτο: βασισμένοι στη γνώση της παράδοσης να εφαρμόζουμε πολύ δημιουργικά μέλη. Είτε να τα παίζουμε όπως είναι είτε σε σύγχρονες συνθέσεις να βάζουμε μέρη από παραδοσιακά κομμάτια όπως κλέφτικα που έχετε κάτω στην Πελοπόννησο με γνώμονα τη γνώση και τη μελέτη.